Przejdź do treści 
W wyroku rozwodowym sąd orzeka nie tylko o rozwiązaniu małżeństwa, lecz także o istotnych sprawach rodziny: o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest zobowiązany do ponoszenia kosztów jego utrzymania i wychowania. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o kontaktach z dzieckiem. Rozstrzyga również, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia małżeńskiego, chyba że małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie.
W przedmiocie winy możliwe są następujące rozstrzygnięcia:
- zaniechanie orzekania o winie na zgodne żądanie małżonków;
- przypisanie winy obojgu małżonkom;
- przypisanie wyłącznej winy jednemu z małżonków;
- ustalenie, że żaden z małżonków nie ponosi winy.
Zasady te wynikają z art. 57–58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozstrzygnięcie o winie ma znaczenie między innymi dla późniejszego obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami.
Jak uzyskać rozwód bez orzekania o winie?
Sąd w sprawie o rozwód nie orzeka o tym, który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, tylko na zgodne żądanie małżonków. Skutki takiego rozstrzygnięcia są takie, jak gdyby żaden z nich nie ponosił winy. Nie oznacza to jednak, że sąd zbadał zachowanie stron i ustalił brak zawinionych przyczyn rozpadu małżeństwa.
Zaletą tego rozwiązania może być ograniczenie zakresu sporu i postępowania dowodowego. Nie gwarantuje ono jednak rozwodu na pierwszej rozprawie. Sąd nadal bada, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały, czy nie zachodzą przeszkody do orzeczenia rozwodu oraz jakie rozstrzygnięcia są potrzebne w sprawach wspólnych małoletnich dzieci.
Zgodne żądanie zaniechania orzekania o winie może zostać cofnięte również w postępowaniu apelacyjnym. Potwierdza to orzecznictwo Sądu Najwyższego omówione w biuletynie Izby Cywilnej. Zmiana stanowiska może spowodować konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów i przedłużenie sprawy. Nie należy natomiast zakładać, że po prawomocnym rozwodzie można wszcząć odrębny proces służący wyłącznie zmianie rozstrzygnięcia o winie.
Przygotowanie dokumentów i stanowiska stron opisujemy również we wpisie o tym, jak przygotować się do rozwodu bez orzekania o winie.
Kiedy winę za rozkład pożycia ponoszą oboje małżonkowie?
Jeżeli małżonkowie nie żądają zgodnie zaniechania orzekania o winie, sąd bada, czy i który z nich odpowiada za rozkład pożycia małżeńskiego. Może uznać, że winę ponoszą oboje. Nie ma przy tym rozstrzygającego znaczenia, który z małżonków przyczynił się do rozkładu w większym stopniu.
Przepisy nie przewidują przypisywania winy w procentach ani równoważenia przewinień małżonków. Jeżeli zawinione zachowania obojga przyczyniły się do powstania lub utrwalenia rozkładu pożycia, możliwe jest przypisanie winy obojgu, nawet gdy zachowanie jednej osoby miało większe znaczenie.
Nie wystarczy jednak samo wskazanie, że każde z małżonków kiedykolwiek zachowało się niewłaściwie. Sąd powinien ocenić okoliczności zachowania i jego związek z rozpadem małżeństwa. Reakcji na krzywdzące postępowanie drugiego małżonka nie można automatycznie uznawać za współwinę.
Czym są niezawinione przyczyny rozkładu pożycia?
Zdarzają się sytuacje niezależne od woli małżonków, które prowadzą do zupełnego i trwałego rozkładu ich wspólnego pożycia. Są to niezawinione przyczyny rozkładu pożycia. Nie należy określać ich jako „winy niezawinionej” — chodzi właśnie o brak podstaw do przypisania winy.
Choroba lub inne okoliczności niezależne od małżonków mogą wymagać takiej oceny, ale sama diagnoza nie przesądza o rozstrzygnięciu. Sąd analizuje rzeczywisty przebieg relacji i wpływ poszczególnych zdarzeń na rozkład pożycia. Nie można automatycznie uznawać choroby, niepłodności czy różnicy wieku za zawinioną przyczynę rozpadu małżeństwa.
Ustalenie, że żaden z małżonków nie ponosi winy, jest czym innym niż zaniechanie orzekania o winie na ich zgodne żądanie. W pierwszym przypadku sąd ocenia przyczyny rozkładu i dochodzi do wniosku, że nie można przypisać winy żadnej ze stron.
Kiedy jeden z małżonków zostaje uznany za wyłącznie winnego?
Aby uznać małżonka za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, należy ustalić zawinione zachowanie pozostające w związku z powstaniem lub utrwaleniem tego rozkładu, przy braku podstaw do przypisania współwiny drugiemu małżonkowi. Nie każde naruszenie obowiązków małżeńskich przesądza o takim rozstrzygnięciu.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera zamkniętego katalogu zachowań prowadzących do wyłącznej winy. Znaczenie mogą mieć między innymi zdrada, przemoc, zachowania związane z uzależnieniem, nieuzasadnione porzucenie małżonka albo naruszenie obowiązku wzajemnej pomocy. Każda z tych sytuacji wymaga jednak oceny w konkretnych okolicznościach.
Zdrada może mieć wymiar fizyczny lub emocjonalny. Przemoc może przybierać między innymi postać przemocy fizycznej lub psychicznej, polegającej na poniżaniu i zastraszaniu drugiego małżonka. O winie może również świadczyć pozostawienie małżonka znajdującego się w ciężkiej sytuacji bez należnego wsparcia, jeśli takie zachowanie przyczyniło się do rozkładu pożycia.
Opuszczenie wspólnego mieszkania wymaga zbadania przyczyny. Wyprowadzka w celu ochrony przed przemocą nie jest tym samym co nieuzasadnione porzucenie rodziny. Podobnie brak zatrudnienia nie przesądza o winie, jeżeli wynika ze stanu zdrowia, opieki nad dziećmi lub innych usprawiedliwionych okoliczności.
Również przy ocenie ustania współżycia fizycznego sąd bada przyczyny tego stanu. Nie każda odmowa współżycia jest zawinioną przyczyną rozkładu pożycia, a małżeństwo nie uprawnia do wymuszania kontaktów seksualnych. Znaczenie ma całokształt relacji i związek konkretnych zachowań z rozpadem małżeństwa.
Dlaczego orzeczenie o winie jest takie ważne?
Orzeczenie o winie ma przede wszystkim znaczenie dla obowiązku alimentacyjnego względem rozwiedzionego małżonka. Osoba, która nie została uznana za wyłącznie winną rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym jej usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.
Jeżeli jeden z małżonków ponosi wyłączną winę, małżonek niewinny może żądać jego odpowiedniego udziału w zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb, gdy rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Nie musi on wówczas znajdować się w niedostatku. Zasądzenie świadczenia wymaga zgłoszenia żądania i wykazania ustawowych przesłanek.
Pięcioletni termin wygaśnięcia obowiązku dotyczy sytuacji, gdy zobowiązany do alimentów nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. Liczy się go od uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu. Nie dotyczy on zobowiązanego uznanego za winnego, również wtedy, gdy winę ponoszą oboje byli małżonkowie.
Na żądanie uprawnionego sąd może przedłużyć ten pięcioletni termin ze względu na wyjątkowe okoliczności. Nie następuje to automatycznie, a ustawa nie przewiduje sztywnego przedłużenia „o kolejne pięć lat”. Obowiązek wygasa również, gdy to osoba uprawniona do alimentów zawrze nowe małżeństwo. Nowy ślub osoby płacącej alimenty sam w sobie nie powoduje takiego skutku.
Szczegółowe warunki świadczenia, jego zmiany i czasu trwania opisujemy w poradniku o alimentach na byłego małżonka po rozwodzie. Samo przypisanie winy nie ustala natomiast automatycznie wysokości alimentów na dziecko ani nie przesądza o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej.
Przed sformułowaniem stanowiska dotyczącego winy warto przeanalizować przebieg małżeństwa, dostępne dowody i skutki możliwych rozstrzygnięć. Informacje o zakresie pomocy prawnej w sprawach rozwodowych znajdują się na stronie kancelarii.
Stan prawny: 23 września 2026 r. Podstawy prawne: w szczególności art. 23, 27 i 56–60 k.r.o. Wpis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady uwzględniającej okoliczności konkretnej sprawy.
